Leki uspokajające i psychotropowe

W zatruciu lekami na drugim miejscu po środkach nasennych co do częstości wy­stępowania znajdują się leki uspokajające i psychotropowe. Z reguły są one też składnikami zatruć mieszanych. Liczba związków chemicznych i preparatów far­maceutycznych, które mieszczą się w gru­pie objętej powyższą nazwą, jest olbrzymia. Wspólną ich cechą jest działanie na ośrodkowy układ nerwowy, ze szczegól­nym specyficznym wpływem na sferę psy­chiczną kory mózgu, mającym charakter uspokajający i kojący albo pobudzający aktywność i przeciwdepresyjny, albo też odurzający. Poza tym leki te wpływają też w mniejszym lub większym stopniu na czynności wegetatywne ośrodków pod-korowych. Uspokajająco działają w ma­łych dawkach leki nasenne (barbiturany i inne nasenne), dlatego też podział całej tej grupy na poszczególne rodzaje według właściwości chemicznych i farmakodyna-micznych nie jest ścisły. Przeważnie wyró­żnia się środki halucynogenne, leki neuro-leptyczne, leki anksjolityczne oraz leki psy-chotoniczne z podziałem na psychoener-gizujące i przeciwdepresyjne.

Nasenne leki niebarbituranowe

Wiele związków chemicznych zupełnie ró­żnych od barbituranów wywiera podobny do nich wpływ hamujący na czynności mózgu, działając w mniejszych dawkach uspokajająco, w większych nasennie. Z te­go rodzaju leków stosowane są u nas: bromural (Bromuralum, Bromisoval), któ­ry wydalany jest z organizmu szybko, dzia­ła nasennie słabo i krótko; karbromal (Car-bromalum, Adalin), który wydalany jest powoli, działa nasennie słabo, ale długo; wodzian chloralu (Chloral hydrate, Anso-pal) nasennie działa średnio długo, drażni błonę śluzową, w dawkach toksycznych uszkadza narządy miąższowe; glutetimid (Glimid, Doriden, Glutethimide), działanie jego występuje szybko i jest średnio dłu­gie; metakwalon (Methaqualon, Metha-qualone, Catendyl) — nasennie działa dość szybko i długo, przy dłuższym stoso­waniu — możliwość różnorodnych działań ubocznych; Tardyl jest lekiem złożonym, wykazuje działanie długotrwałe.

Przydatność zawodowa osób z upośledzonym wzrokiem

Osoby niewidome lub z bardzo osłabio­nym wzrokiem po ukończeniu specjalnych szkół pracują w różnych zawodach, np. przy wyrobie szczotek, jako tkacze, dzie­wiarze, monterzy, producenci przedmio­tów metalowych itd. Najczęściej uzyskują pracę tzw. chronioną w spółdzielniach dla niewidomych. Część osób zatrudnia się chałupniczo. Kwalifikacja do zawodu mus być bardzo wnikliwa, gdyż niewidom i słabo widzący powinni mreć zapewnione specjalne warunki pracy. Osoby ze śred­nim wykształceniem mogą nauczyć się zawodu masażysty lub asystenta socjal­nego. Wiele osób o specjalnych uzdol­nieniach studiuje w szkołach wyższych, korzystając z urządzeń ułatwiających naukę (magnetofon, płyty) lub pomocy lektorów.

W naszym kraju działa Polski Związek Niewidomych, sprawujący bardzo dobrą opiekę nad swoimi członkami. Działają tez inne związki niewidomych, odgrywające dużą rolę w zapewnieniu swoim członkom odpowiednich warunków pracy i należy­tych przywilejów. Osoby jednooczne lub wykazujące małego lub średniego stopnia upośledzenia wzroku mogą w większości przypadków uczęszczać do normalnych szkół i wykonywać wiele zawodów, w któ­rych nie jest wymagane prawidłowe wi­dzenie obuoczne i dobra ostrość wzroku. Warunki ich pracy nie mogą stanowić zagrożenia dla oczu. Odpowiednią kwalifi­kację przeprowadza okulista.

Mąka (skrobia) zbożowa, kukurydzia­na, ryżowa, kartoflana w zawiesinie wod­nej stosowana jest w zatruciu jodem (jo­dyną), a także innymi substancjami żrący­mi.

Tlen. Leczenie tlenem wskazane jest we wszystkich stanach prowadzących do obniżenia wysycenia tlenem hemoglobiny we krwi tętniczej (hipoksemii). W zatru­ciach niemal zawsze musimy się liczyć z możliwością powstania hipoksemii. W zatruciach tlenkiem węgla, siarkowodo­rem, cyjanowodorem tlenoterapia jest le­czeniem z wyboru. Nigdy jednak nie należy zapominać, że podanie tlenu nie zastąpi prawidłowej wentylacji, tj. zabiegów ko­niecznych do przywrócenia i utrzymania drożności dróg oddechowych, oraz sztu­cznego oddychania.

Usta. Są wejściem do jamy ustnej. Po rozchyleniu warg widoczny jest przedsio­nek jamy ustnej, który jest ograniczony wargami, policzkami i wyrostkami zębo-dołowymi wraz z zębami. Po rozwarciu ust widoczna jest jama ustna właściwa, którą ograniczają wyrostki zę-bodołowe wraz z zębami, podniebienie twarde i miękkie, dno jamy ustnej i od tyłu cieśń gardła. Podniebienie miękkie kończy się języczkiem podniebiennym. Dno jamy ustnej wypełnia język. Prawidłowe poły­kanie wyrabia się u dzieci wówczas, gdy zaczynają być karmione łyżeczką. Właśnie między 3 a 6 miesiącem życia niemowlę oprócz karmienia piersią lub butelką otrzy­muje płynne czy półpłynne pokarmy łyże­czką. Ta czynność jest czynnością nabytą. Żucie pokarmów stałych wymaga już umiejętności odgryzania, rozgniatania i rozcierania. Odgryzanie pokarmów od­bywa się zębami przednimi przy wysuwa­niu żuchwy do przodu, zgniatanie wyko­nują zęby przedtrzonowe, pokarm zaś roz­ciera się w wyniku bocznych ruchów żu­chwy zębami trzonowymi. Dzieci w okre­sie wymiany uzębienia, ze względu na braki niektórych zębów, żują dłużej, tak więc czas posiłków wydłuża się.

Przeczyszczenie

W celu usunięcia trucizny z jelit stosujemy środki przeczyszczające. Jako najpewniej­sze i najbezpieczniejsze podajemy siarczan sodowy (sól glauberska) w ilości 20,0 g (1—2 łyżki stołowe) w szklance ciepłej wody. Nie wolno stosować środków przeczyszczających, których działanie polega na drażnieniu błony śluzowej jelit, takich jak: kalomel, aloes, kaskara i inne. W za­truciach substancjami rozpuszczalnymi w tłuszczach, np. fosforem, rozpuszczal­nikami organicznymi (tri, benzyna, cztero­chlorek węgla), aniliną, pestycydami, nie wolno stosować oleju rycynowego. W za­truciach wymienionymi substancjami szczególnie wskazane jest podanie razem z solą glauberska parafiny, która zapobiega ich dalszemu wchłanianiu z jelit. Zasady te powinny obowiązywać w zatruciach nie­znanymi substancjami. Środków przeczy­szczających nie wolno stosować w za­truciach substancjami żrącymi (kwasy, za­sady, sole metali ciężkich) i w stanach odwodnienia.

Język. Jest ważnym elementem jamy ustnej. Jest to narząd silnie umięśniony, składający się z części tylnej, to znaczy nasady, trzonu i koniuszka. Podstawa na­sady języka jest częścią gardła. Na broda-wkowatej, nierównej powierzchni nasady języka znajdują się migdałki językowe, któ­re wraz z migdałkami podniebiennymi i brodawkami liściastymi tworzą tak zwany trójkąt limfatyczny. Granicą między trzo­nem i nasadą języka jest rowek w kształcie litery V, zwrócony wierzchołkiem ku tyło­wi. Jest to tak zwana bruzda graniczna. W obrębie trzonu języka rozróżnia się po­wierzchnię grzbietową (górną) i brzuszną (dolną), zwróconą do dna jamy ustnej. Na dolnej powierzchni w linii środkowej znaj­duje się fałd — wędzidełko języka, które łączy język z dnem jamy ustnej i żuchwą. Po każdej stronie dolnej powierzchni języ­ka znajduje się frędzlowaty fałd; między nim a wędzidełkiem języka widoczne są żyły językowe.

Ważniejsze zabiegi ratownicze stosowane w ostrych zatruciach

W myśl ogólnych zasad postępowania w ostrych zatruciach do najważniejszych zabiegów ratowniczych należy zaliczyć te, które mają na celu utrzymanie podstawo­wych czynności życiowych, tj. oddychania i krążenia. Zabiegi wchodzące w zakres tego postępowania zostały opisane w rozdz. 22 pt. „Reanimacja i postępowa­nie na miejscu wypadku” i tam należy szukać objaśnień dotyczących wskazań i wykonywania takich czynności, jak: ukła­danie nieprzytomnych, udrażnianie dróg oddechowych, sztuczne oddychanie, ma­saż pośredni serca, prawidłowe zabezpie­czenie transportu. Ze względu na różnice wskazań lub postępowania w ostrych za­truciach odrębnego omówienia wymagają poniższe metody i środki.

Zabiegi (wymuszona diureza, dializa otrzewnowa, hemodializa, hemoperfuzja, plazmafereza i wymienne przetaczanie krwi), mające na celu przyspieszenie wy­dalania trucizny z organizmu, należą wyłą­cznie do etapu leczenia szpitalnego. Umieszczenie odtrutek na końcu postępo­wania w ostrych zatruciach wyraża nie tylko kolejność, ale raczej ich rolę w sto­sunku do innych metod leczenia w więk­szości przypadków ostrych zatruć.